سوال 2162 آیا خرید اموال توقیف شده توسط دولت، مثل انبارهایی که به بهانه احتکار یا موتورسیکلت هایی که به بهانه نداشتن گواهینامه و... توقیف می کنند و به فروش می رسانند جائز است؟
پاسخ
✅ پاسخ : به احادیث زیر توجه فرمایید :
1 عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَر قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ مِنَّا يَشْتَرِي مِنَ السُّلْطَانِ مِنْ إِبِلِ الصَّدَقَةِ وَ غَنَمِ الصَّدَقَةِ وَ هُوَ يَعْلَمُ أَنَّهُمْ يَأْخُذُونَ مِنْهُمْ أَكْثَرَ مِنَ الْحَقِّ الَّذِي يَجِبُ عَلَيْهِمْ قَالَ فَقَالَ مَا الْإِبِلُ وَ الْغَنَمُ إِلَّا مِثْلَ الْحِنْطَةِ وَ الشَّعِيرِ وَ غَيْرِ ذَلِکَ لَا بَأْسَ بِهِ حَتَّى تَعْرِفَ الْحَرَامَ بِعَيْنِهِ.
ابوعبیده گوید : از امام باقر صلوات اللَّه علیه درباره مردی از خودمان (شیعیان) پرسیدم که از سلطان، شتر و گوسفندان زکات را میخرد، در حالی که میدانند آنها بیش از حق واجب از مردم گرفتهاند؛ امام فرمود : شتر و گوسفند چیزی نیست مگر مانند گندم و جو و غیر آن؛ خرید آن اشکالی ندارد مگر اینکه حرام را به عینِ آن بشناسید (یعنی بدانید این حیوان یا مال مشخص، غصبی است).
2 عَنْ جَمِيلِ بْنِ صَالِحٍ قَالَ : أَرَادُوا بَيْعَ تَمْرِ عَيْنِ أَبِي زِيَادٍ فَأَرَدْتُ أَنْ أَشْتَرِيَهُ ثُمَّ قُلْتُ حَتَّى أَسْتَأْمِرَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ فَأَمَرْتُ مُعَاذاً فَسَأَلَهُ فَقَالَ قُلْ لَهُ يَشْتَرِيهِ فَإِنَّهُ إِنْ لَمْ يَشْتَرِهِ اشْتَرَاهُ غَيْرُهُ.
📚 الکافی ج۵ص٢٢٩
جمیل بن صالح گوید : خواستند خرمای چشمه ابوزیاد (کارگزار دولت) را بفروشند، من قصد نمودم آن را بخرم اما گفتم بگذار از امام صادق صلوات اللَّه علیه اجازه بگیرم؛ معاذ را فرستادم و او از امام پرسید؛ امام فرمود : به او بگو آن را بخرد، چرا که اگر او نخرد، دیگری آن را خواهد خرید!
3 عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ أَشْتَرِي مِنَ الْعَامِلِ الشَّيْءَ وَ أَنَا أَعْلَمُ أَنَّهُ يَظْلِمُ فَقَالَ اشْتَرِ مِنْهُ.
📚 التهذیب ج۶ص٣٣٧
معاویة بن وهب گوید : به امام صادق صلوات اللَّه علیه گفتم : آیا از کارگزار (دولت) چیزی را بخرم در حالی که (به طور کلی) میدانم او (در گرفتن اموال از مردم) ستم میکند؟ امام فرمود : از او بخر!
4 عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یَشْتَرِی مِنَ الْعَامِلِ وَ هُوَ یَظْلِمُ قَالَ یَشْتَرِی مِنْهُ مَا لَمْ یَعْلَمْ أَنَّهُ ظَلَمَ فِیهِ أَحَداً.
📚 الکافی ج۵ص٢٢٨
إسحاق بن عمار گوید : از (امام صادق
صلوات اللَّه علیه) در مورد شخصی که از عامل سلطان چیزی می خرد در حالیکه آن عامل ظلم می کند سؤال کردم؛ امام فرمودند : تا زمانی که علم پیدا نکرده است که به کسی (به صورت مشخص) ظلم کرده است، از او خرید می کند!
✅ با توجه به احادیث فوق و غیره، خرید از سلطان و عوامل سلطان، تا زمانی که فرد علم نداشته باشد آن کالا عیناً ظالمانه گرفته شده است جائز است، هر چند به طور کلی بدانیم که گرفتن ظالمانه اموال مردم هم در کار آنها هست.
✅ لذا خرید کالاهایی که به بهانه احتکار توقیف نموده اند یا وسایل نقلیه ای که به بهانه های مختلف توقیف نموده اند و آنها را در معرض فروش قرار می دهند، جائز نیست.
زیرا طبق روایات، اولا احتکار جایگاه دارد و ثانیا اموال احتکاری توقیف نمی شود، بلکه مالک آن مجبور می شود که آن را به بازار بیاورد و به عرف بازار به فروش برساند. که احادیث آن در لینک زیر آمده است :
لذا هر مالی که علم و یقین داریم که عیناً غصبی است، قابل خریداری نیست.
اما سائر کالاهایی که علم به غصبی بودن آن نداریم و سلطان آن را در معرض فروش قرار می دهد، قابل خریداری می باشد.
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ لِوَلِیِّکَ الْفَرَجَ وَ الْعَافِیَةَ وَ النَّصْر