پاسخ
آیا می توانم مقداری از آردی که به قیمت دولتی تحویل می گیرم به قیمت آزاد بفروشم؟
✅ پاسخ : به احادیث زیر توجه فرمایید :
1 عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ مِنَّا يَشْتَرِي مِنَ السُّلْطَانِ مِنْ إِبِلِ الصَّدَقَةِ وَ غَنَمِ الصَّدَقَةِ وَ هُوَ يَعْلَمُ أَنَّهُمْ يَأْخُذُونَ مِنْهُمْ أَكْثَرَ مِنَ الْحَقِّ الَّذِي يَجِبُ عَلَيْهِمْ قَالَ فَقَالَ مَا الْإِبِلُ وَ الْغَنَمُ إِلَّا مِثْلَ الْحِنْطَةِ وَ الشَّعِيرِ وَ غَيْرِ ذَلِكَ لَا بَأْسَ بِهِ حَتَّى تَعْرِفَ الْحَرَامَ بِعَيْنِهِ.
📚 الکافی ج۵ص٢٢٨
ابوعبیده از امام باقر صلوات اللَّه علیه روایت کرده است : از ایشان درباره مردی از خودمان (شیعیان) پرسیدم که از سلطان، شتر و گوسفندان صدقه (زکات) را میخرد، در حالی که میداند آنها بیش از حق واجب از مردم گرفتهاند؛ امام فرمود : شتر و گوسفند نیست، مگر مانند گندم و جو و غیر آن؛ خرید آن اشکالی ندارد مگر اینکه حرام را به عینِ آن بشناسید!
2 عَنْ جَمِيلِ بْنِ صَالِحٍ قَالَ: أَرَادُوا بَيْعَ تَمْرِ عَيْنِ أَبِي زِيَادٍ فَأَرَدْتُ أَنْ أَشْتَرِيَهُ ثُمَّ قُلْتُ حَتَّى أَسْتَأْمِرَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ فَأَمَرْتُ مُعَاذاً فَسَأَلَهُ فَقَالَ قُلْ لَهُ يَشْتَرِيهِ فَإِنَّهُ إِنْ لَمْ يَشْتَرِهِ اشْتَرَاهُ غَيْرُهُ.
📚 الکافی ج۵ص٢٢٩
جمیل بن صالح گوید : خواستند خرمای چشمه ابوزیاد (کارگزار دولت) را بفروشند، من خواستم آن را بخرم اما گفتم بگذار از امام صادق صلوات اللَّه علیه اجازه بگیرم؛ معاذ را فرستادم و او از امام پرسید؛ امام فرمود : به او بگو آن را بخرد، چرا که اگر او نخرد، دیگری آن را خواهد خرید!
3 عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِیهِ عَنِ ابْنِ أَبِی عُمَیْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِیِّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الشَّرْطِ فِی الْإِمَاءِ لَا تُبَاعُ وَ لَا تُورَثُ وَ لَا تُوهَبُ فَقَالَ یَجُوزُ ذَلِکَ غَیْرَ الْمِیرَاثِ فَإِنَّهَا تُورَثُ وَ کُلُّ شَرْطٍ خَالَفَ کِتَابَ اللَّهِ فَهُوَ رَدٌّ.
📚 الکافی ج۵ص۲۱۲
حلبي گوید : از امام صادق صلوات اللَّه علیه در مورد شرط در کنیز که فروخته نشود و به ارث داده نشود و هبه نشود سؤال کردم؛ امام فرمودند : جائز است مگر میراث، چرا که آن مورد ارث قرار می گیرد و هر شرطی که مخالف قرآن باشد، پس آن ردّ است!
4 عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَیْدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: الْمُسْلِمُونَ عِنْدَ شُرُوطِهِمْ إِلَّا کُلَّ شَرْطٍ خَالَفَ کِتَابَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَلَا یَجُوزُ.
📚 التهذیب ج۷ص۲۲
امام صادق صلوات اللَّه علیه فرمود : مسلمانان در نزد شرطهای خود هستند، مگر هر شرطی که مخالف قرآن باشد که جائز نیست!
5 عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الشَّرْطِ فِی الْإِمَاءِ لَا تُبَاعُ وَ لَا تُوهَبُ قَالَ یَجُوزُ ذَلِکَ غَیْرَ الْمِیرَاثِ فَإِنَّهَا تُورَثُ لِأَنَّ کُلَّ شَرْطٍ خَالَفَ الْکِتَابَ بَاطِلٌ.
📚 التهذیب ج۷ص۶۷
ابن سنان گوید : از امام صادق صلوات اللَّه علیه در مورد (بیع) کنیزان به این شرط که فروخته نشود و هبه هم نشود سؤال کردم؛ امام فرمودند : جائز است، مگر میراث، چرا که آن به ارث می رسد، زیرا هر شرطی که با قرآن مخالف باشد باطل است!
6 عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ سَمِعْتُهُ یَقُولُ مَنِ اشْتَرَطَ شَرْطاً مُخَالِفاً لِکِتَابِ اللَّهِ فَلَا یَجُوزُ لَهُ وَ لَا یَجُوزُ عَلَی الَّذِی اشْتُرِطَ عَلَیْهِ وَ الْمُسْلِمُونَ عِنْدَ شُرُوطِهِمْ مِمَّا وَافَقَ کِتَابَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ
📚 کافی جلد ۵ص١۶٩
عبد الله بن سنان گوید : شنیدم امام صادق صلوات الله علیه می فرمود : کسی که شرطی بگذارد که با قرآن کتاب خداوند مخالف باشد، آن شرط برای او و برای آنکه بر او شرط شده جایز نیست و مسلمانان در نزد شروط خود هستند (شروطشان جایز و قابل عمل است) در مواردی که با کتاب خدا موافق باشد.
✅ با توجه به روایات فوق و غیره، به غیر از موارد استثناء، بیع با سلطان صحیح و جائز است.
از طرفی شرطی که ضمن عقد گذاشته می شود و مخالف قرآن نباشد و حلال را حرام و حرام را حلال نکند، لازم است به آن عمل شود.
لذا اگر سلطان در ضمن عقد بيع آرد به نانوا شرط کرده باشد که فقط تبدیل به نان شود و به قیمت معین فروخته شود، نانوا حق فروش آرد را نخواهد داشت.
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ لِوَلِیِّکَ الْفَرَجَ وَ الْعَافِیَةَ وَ النَّصْر