پاسخ
(سؤال إصلاح شده)
✅ پاسخ : به احادیث زیر توجه فرمایید :
1 عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ حَفْصٍ الْمَرْوَزِیِّ قَالَ: قَالَ أَبُو الْحَسَنِ الْأَخِیرُ إِیَّاکَ وَ النَّوْمَ بَیْنَ صَلَاةِ اللَّیْلِ وَ الْفَجْرِ وَ لَکِنْ ضَجْعَةً بِلَا نَوْمٍ فَإِنَّ صَاحِبَهُ لَا یُحْمَدُ عَلَی مَا قَدَّمَ مِنْ صَلَاتِهِ.
📚 التهذیب ج۲ص۱۳۷
امام ابوالحسن صلوات اللَّه علیه فرمود : از خوابیدن بین نماز شب تا نماز صبح پرهیز کن، اما بدون خوابیدن به پهلو دراز بکش، چرا که (در صورت خوابیدن)، فرد بر آنچه از نمازش مقدم داشته است ستایش نمی شود!
2 عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی الْبِلَادِ قَالَ: صَلَّیْتُ خَلْفَ الرِّضَا فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ صَلَاةَ اللَّیْلِ فَلَمَّا فَرَغَ جَعَلَ مَکَانَ الضَّجْعَةِ سَجْدَةً.
📚 الکافی ج۳ص۴۴۸
ابراهيم بن أبي البلاد گوید : نماز شب را در مسجدالحرام پشت سر امام رضا صلوات اللَّه علیه خواندم، پس وقتی فارغ شد، به جای دراز کشیدن به پهلو، یک سجده قرار داد!
3 عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ أَبِی الْبِلَادِ قَالَ: صَلَّی أَبُو الْحَسَنِ الْأَوَّلُ صَلَاةَ اللَّیْلِ فِی الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَ أَنَا خَلْفَهُ فَصَلَّی الثَّمَانَ وَ أَوْتَرَ وَ صَلَّی الرَّکْعَتَیْنِ ثُمَّ جَعَلَ مَکَانَ الضَّجْعَةِ سَجْدَةً.
📚 قرب الإسناد ۱۲۸
ابراهيم بن أبي بلاد گوید : امام کاظم صلوات اللَّه علیه نماز شب خود را در مسجد الحرام خواند و من هم پشت سر ایشان بودم. پس هشت رکعت (نماز شب) را خواند و سپس نماز وتر خود را هم خواند و بعد دو رکعت (نافله صبح) را هم خواند و به جای ضجعه (یعنی دراز کشیدن به پهلو بدون خواب در بین نماز شب تا نماز صبح)، یک سجده قرار داد!
4 عَنِ الْحُسَیْنِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ رَجُلٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: یُجْزِیکَ مِنَ الِاضْطِجَاعِ بَعْدَ رَکْعَتَیِ الْفَجْرِ الْقِیَامُ وَ الْقُعُودُ وَ الْکَلَامُ بَعْدَ رَکْعَتَیِ الْفَجْرِ.
📚 التهذیب ج۲ص۱۳۷
امام صادق صلوات اللَّه علیه فرمود : به جای دراز کشیدن به پهلو بعد از نافله صبح، ایستادن و نشستن و سخن گفتن بعد از نافله صبح برایت کفایت می کند!
5 عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ قَالَ: إِنَّمَا عَلَی أَحَدِکُمْ إِذَا انْتَصَفَ اللَّیْلُ أَنْ یَقُومَ فَیُصَلِّیَ صَلَاتَهُ جُمْلَةً وَاحِدَةً ثَلَاثَ عَشْرَةَ رَکْعَةً ثُمَّ إِنْ شَاءَ جَلَسَ فَدَعَا وَ إِنْ شَاءَ نَامَ وَ إِنْ شَاءَ ذَهَبَ حَیْثُ شَاءَ.
📚 التهذیب ج۲ص۱۳۷
امام باقر صلوات اللَّه علیه فرمود : همانا بر عهده هر کدام از شماست که وقتی شب به نیمه رسید، و سیزده رکعت (نوافل شب) را یکباره بخواند و سپس اگر خواست بنشیند و دعا کند و اگر خواست بخوابد و اگر خواست هر کجا که خواست برود!
6 عَنْ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ إِنْ خِفْتَ الشُّهْرَةَ فِی التُّکَأَةِ فَقَدْ یُجْزِیکَ أَنْ تَضَعَ یَدَکَ عَلَی الْأَرْضِ وَ لَا تَضْطَجِعْ وَ أَوْمَأَ بِأَطْرَافِ أَصَابِعِهِ مِنْ کَفِّهِ الْیُمْنَی فَوَضَعَهَا فِی الْأَرْضِ قَلِیلًا وَ حَکَی أَبُو جَعْفَرٍ ذَلِکَ.
📚 التهذیب ج۲ص۳۳۸
امام صادق صلوات اللَّه علیه فرمود : اگر در مورد تکیه دادن (یعنی به پهلو دراز کشیدن بعد از نماز شب تا نماز صبح بدون خواب) از مشهور شدن خوف داشتی، کافی است که دستت را بر روی زمین بگذاری و به پهلو دراز نکشی و امام با سر انگشتان دست راست خود اشاره کرد و آن را اندکی بر روی زمین گذاشت (تا نحوه آن را آموزش دهد) و امام باقر صلوات اللَّه علیه نیز آن را حکایت نمود!
7 عَنْ عَلِیِّ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَخِیهِ مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ نَسِیَ أَنْ یَضْطَجِعَ عَلَی یَمِینِهِ بَعْدَ رَکْعَتَیِ الْفَجْرِ فَذَکَرَ حِینَ أَخَذَ فِی الْإِقَامَةِ کَیْفَ یَصْنَعُ قَالَ یُقِیمُ وَ یُصَلِّی وَ یَدَعُ ذَلِکَ فَلَا بَأْسَ.
📚 التهذیب ج۲ص۳۳۸
علی بن جعفر گوید : از امام کاظم صلوات اللَّه علیه در مورد فردی که فراموش می کند بعد از نافله صبح به پهلوی راست خود دراز بکشد و هنگامی که إقامه نماز صبح را آغاز می کند به یاد می آورد سؤال کردم که چه کند؟ امام فرمودند : اقامه می گوید و نماز می خواند و آن را رها می کند و إشکالی ندارد!
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ لِوَلِیِّکَ الْفَرَجَ وَ الْعَافِیَةَ وَ النَّصْر
8 عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ خَالِدٍ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَمَّا أَقُولُ: إِذَا اضْطَجَعْتُ عَلَی یَمِینِی بَعْدَ رَکْعَتَیِ الْفَجْرِ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ اقْرَأِ الْخَمْسَ آیَاتٍ الَّتِی فِی آخِرِ آلِ عِمْرَانَ- إِلَی إِنَّکَ لا تُخْلِفُ الْمِیعادَ وَ قُلِ اسْتَمْسَکْتُ بِعُرْوَةِ اللَّهِ الْوُثْقَی الَّتِی لَا انْفِصَامَ لَهَا وَ اعْتَصَمْتُ بِحَبْلِ اللَّهِ الْمَتِینِ وَ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شَرِّ فَسَقَةِ الْعَرَبِ وَ الْعَجَمِ- آمَنْتُ بِاللَّهِ تَوَکَّلْتُ عَلَی اللَّهِ أَلْجَأْتُ ظَهْرِی إِلَی اللَّهِ فَوَّضْتُ أَمْرِی إِلَی اللَّهِ مَنْ یَتَوَکَّلْ عَلَی اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِکُلِّ شَیْ ءٍ قَدْراً حَسْبِیَ اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَکِیلُ اللَّهُمَّ مَنْ أَصْبَحَتْ حَاجَتُهُ إِلَی مَخْلُوقٍ فَإِنَّ حَاجَتِی وَ رَغْبَتِی إِلَیْکَ الْحَمْدُ لِرَبِّ الصَّبَاحِ الْحَمْدُ لِفَالِقِ الْإِصْبَاحِ ثَلَاثاً.
📚 التهذیب ج۲ص۱۳۶
سليمان بن خالد گوید : از امام صادق صلوات اللَّه علیه سؤال کردم : هنگامی که بعد از نافله صبح به پهلوی راستم دراز کشیدم چه بگویم؟ امام فرمودند : پنج آیه آخر سوره آل عمران را تا «إِنَّکَ لا تُخْلِفُ الْمِیعادَ» قرائت کن، (یعنی بگو) :
إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ لَآياتٍ لِأُولِي الْأَلْبابِ
الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِهِمْ وَ يَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلاً سُبْحانَكَ فَقِنا عَذابَ النَّارِ
رَبَّنا إِنَّكَ مَنْ تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ وَ ما لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصارٍ
رَبَّنا إِنَّنا سَمِعْنا مُنادِياً يُنادِي لِلْإِيمانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّكُمْ فَآمَنَّا رَبَّنا فَاغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا وَ كَفِّرْ عَنَّا سَيِّئاتِنا وَ تَوَفَّنا مَعَ الْأَبْرارِ
رَبَّنا وَ آتِنا ما وَعَدْتَنا عَلى رُسُلِكَ وَ لا تُخْزِنا يَوْمَ الْقِيامَةِ إِنَّكَ لا تُخْلِفُ الْمِيعادَ
و سه بار بگو :
اسْتَمْسَکْتُ بِعُرْوَةِ اللَّهِ الْوُثْقَی الَّتِی لَا انْفِصَامَ لَهَا وَ اعْتَصَمْتُ بِحَبْلِ اللَّهِ الْمَتِینِ وَ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شَرِّ فَسَقَةِ الْعَرَبِ وَ الْعَجَمِ آمَنْتُ بِاللَّهِ تَوَکَّلْتُ عَلَی اللَّهِ أَلْجَأْتُ ظَهْرِی إِلَی اللَّهِ فَوَّضْتُ أَمْرِی إِلَی اللَّهِ مَنْ یَتَوَکَّلْ عَلَی اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِکُلِّ شَیْءٍ قَدْراً حَسْبِیَ اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَکِیلُ اللَّهُمَّ مَنْ أَصْبَحَتْ حَاجَتُهُ إِلَی مَخْلُوقٍ فَإِنَّ حَاجَتِی وَ رَغْبَتِی إِلَیْکَ الْحَمْدُ لِرَبِّ الصَّبَاحِ الْحَمْدُ لِفَالِقِ الْإِصْبَاحِ
✅ با توجه به احادیث فوق و غیره، توصیه شده است که فرد بعد از خواندن هشت رکعت نماز شب و سه رکعت نماز وتر و دو رکعت نافله صبح هنگام سحرگاه، در فاصله باقیمانده تا طلوع فجر و نماز صبح، از خوابیدن پرهیز کند و توصیه شده است که بدون خواب، به پهلوی راست دراز بکشد، که به این کار ضجعه گفته می شود.
✅ طبق احاديث فوق، فرد می تواند به جای این ضجعه، یک سجده انجام دهد.
✅ البته از آنجا که ضجعه بین نافله صبح تا نماز صبح واجب نشده است، طبق احادیث فوق و غیره، فرد می تواند بایستد یا بنشیند یا دعا کند یا حتی بخوابد یا سخن بگوید یا هر کجا که خواست برود و....
✅ سزاوار است که در ضجعه بین نافله صبح تا نماز صبح، آیات و ادعیه وارده در حدیث 8 قرائت شود.
✅ خوابیدن بین نماز شب تا طلوع فجر، موجب می شود که فرد نسبت به آنچه از نمازش مقدم داشته است مورد ستایش نباشد، هر چند خوابیدن در این فاصله فقط مکروه است و حرام نمی باشد.
✅ اگر به خاطر موقعیت فرد، ضجعه و دراز کشیدن به پهلو موجب شهرت و انگشت نما شدن است، کافی است به جای آن مقداری دست راست خود را بر روی زمین بگذارد و بر آن تکیه نمايد.
✅ طبق حدیث 7 ، کسی که ضجعه در بین نافله صبح تا طلوع فجر را فراموش کند و موقع اقامه به یاد آورد، به اقامه و نماز ادامه می دهد و جایگزینی ندارد و إشکالی ندارد.
✅ حجت در پاسخ سؤال فوق و غیره، فقط آیات و احادیث مربوطه و بیان معصوم است و توضیحات پایانی فقط برای کمک به فهم است و قابل نقد است.
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ لِوَلِیِّکَ الْفَرَجَ وَ الْعَافِیَةَ وَ النَّصْر